Funkcjonująca do dziś wąskotorowa zębata kolej Schafbergbahn w Austrii została uruchomiona w 1893 r.

Kolej zębata

Wraz z rozwojem kolei próbowano rozwiązać problem pokonywania przez pociągi bardziej stromych odcinków trasy. Pierwsze próby wykorzystania szyn zębatych podjął już w 1811 roku John Blenkinsop, który zbudował tor z żeliwnych szyn jezdnych z bocznymi zębami. W 1812 roku Matthew Murray opracował specjalny parowóz poruszający się po tym właśnie torze.

 

W 1848 roku ułożono krótki odcinek żeliwnych szyn zębatych na trasie Madison & Indianapolis Railway. Natomiast pierwsza całkowicie zębata kolej, Mount Washington Cog Railway, powstała w Nowej Anglii w latach 1866-1896, a jej twórcą był Sylvester Marsh. W Europie pierwszą taką trakcję wybudowano w Szwajcarii w latach 1869-1871. Była to Vitznau-Rigi-Bahn, pokonująca do 38‰ nachylenia terenu. W 1891 roku parowa kolej zębata Manitou & Pikes Peak Railway osiągnęła wówczas rekord wysokości – 4300,7 m n.p.m. Kolej ta istnieje do dziś i obecnie wykorzystuje trakcję spalinową. Pierwsza elektryfikacja linii kolei zębatych miała miejsce w Szwajcarii: w 1897 roku – Gornergrat-Bahn, a w 1898 roku – Jungfraubahn.

 

Na przełomie XIX i XX wieku powstało wiele tras kolei zębatych, zwłaszcza w górzystej Szwajcarii, ale także w USA, linia Bejrut-Damaszek czy Kolej Transandyjska. Na Śląsku istniała kolej zębata zlokalizowana w Górach Sowich, jednak w latach 30. XX wieku została ona zamknięta. Wiek XX przyniósł likwidacje wielu tego rodzaju linii bądź zastąpienie ich napowietrznymi kolejkami linowymi. Obecnie normalnotorowa kolej zębata istnieje np. w czeskich Karkonoszach, wąskotorowa – w słowackich Tatrach, najwięcej zaś linii tego typu znajduje się w Szwajcarii.

Wersja do druku Wersja do druku | Mapa witryny
© 2016 Całość praw autorskich - Antoni Bochen